NH BIÇAKLI SİGORTA NASIL SEÇİLİR?

NH sigortalar; yüksek kısa devre akımlarını kesebilen, genelde ana dağıtım panolarında, MCC panolarında ve büyük motor beslemelerinde kullanılan sigortalardır. IEC 60269 standardına göre üretilir.

Kesme kapasiteleri genelde 100–120 kA civarındadır.

---

1️⃣ Önce sigortanın neyi koruyacağını belirle

NH sigorta kabloyu, motoru veya yarı iletkeni korumak için seçilir.

Bu en kritik adımdır çünkü sigorta tipi değişir.

Sigorta tipi	Kullanım
gG / gL	Kablo + genel hat koruması (en yaygın)
aM	Motor koruma (sadece kısa devre)
gR / aR	Sürücü – inverter – yarı iletken

Örnek:

• Ana pano → gG

• Motor besleme → aM

• VFD → gR

NH sigortaların farklı kullanım kategorileri IEC 60269 standardında tanımlıdır.

---

2️⃣ Anma akımı (In) seçimi — EN KRİTİK ADIM

Sigorta akımı = yük akımına göre seçilir

Temel kural

👉 Sigorta, çalışma akımından büyük, kablo taşıma kapasitesinden küçük olmalı.

Genel pratik katsayılar

Yük tipi	Sigorta akımı
Kablo hattı	Ib × 1.25
Motor hattı	Motor In × 1.6 – 2
Trafo çıkışı	In × 1.25 – 1.5

---

🔧 Örnek 1 — Kablo hattı

Hat akımı: 80 A

Sigorta ≈
80 × 1.25 = 100 A NH

---

🔧 Örnek 2 — Motor hattı

Motor: 55 kW → yaklaşık 100 A

Motor kalkış akımı yüksek olduğu için:

100 × 1.8 ≈ 160 A NH (aM)

Motor için gG seçersen → kalkışta patlatırsın 🙂

---

3️⃣ Sigorta boyutu (NH size) seçimi

NH sigortalar fiziksel boyutlara göre sınıflıdır.

Boyut	Akım aralığı
NH000	6 – 100 A
NH00	6 – 160 A
NH1	40 – 250 A
NH2	63 – 400 A
NH3	100 – 630 A

Bu değerler üretici kataloglarında verilir.

📌 Boyutu pano sigorta yuvası belirler.

---

4️⃣ Kısa devre kesme kapasitesi kontrolü

Sigorta şu akımı kesebilmelidir:

👉 Ik ≥ tesis kısa devre akımı

NH sigortalar genelde
120 kA kesme kapasitesine sahiptir.

Bu yüzden OG trafolu tesislerde çok tercih edilir.

---

5️⃣ Gerilim değeri kontrolü

Sigortanın gerilim değeri
şebeke geriliminden büyük veya eşit olmalı.

Şebeke	Sigorta
400 V	500 V veya 690 V
DC sistem	DC sigorta şart

Örnek NH sigorta:
80A 500V gG NH00

---

6️⃣ Selektivite (sigorta koordinasyonu)

Panoda çok kritik konu 👇

Üst sigorta > Alt sigorta olmalı.

Örnek:

• Kol sigortası → 63A

• Ana sigorta → 160A

Böylece arıza sadece alt hattı düşürür.

---

7️⃣ Seçim adımlarını özetle (ezber formül)

NH sigorta seçimi =

1️⃣ Yük türü → gG / aM / gR
2️⃣ Yük akımı → In hesabı
3️⃣ Boyut → NH00 / NH1 / NH2
4️⃣ Gerilim → ≥ sistem gerilimi
5️⃣ Kesme kapasitesi → ≥ Ik
6️⃣ Selektivite → üst kademe kontrol

---

🎯 Ustaların kısa kuralı (saha özeti)

👉 Kablo hattı
NH gG = Hat akımı × 1.25

👉 Motor hattı
NH aM = Motor akımı × 1.8

👉 Ana pano giriş
Trafo akımı × 1.3

Bu 3 kural %80 sahayı kurtarır 

()



www.elektrikegitimi.com

Personel takip sistemi/ Kartlı geçiş sistemi nerelerde kullanılır?

⚡ Elektrik Odasında Geçiş Sistemi Neden Gerekli?

Elektrik odası = sıradan oda değil
Yüksek enerji yoğunluğu olan tehlikeli alan (Restricted Electrical Area)

Yetkisiz biri girdiğinde oluşabilecek riskler:

1) Elektriksel Riskler

• Bara teması → anında ölüm

• Ark flaşı (Arc Flash) → 20.000°C plazma patlaması

• Açık bara / şalter → patlama

• Kilitleme yapılmadan müdahale → çalışan çarpılır

2) İşletme Riskleri

• Şalter kapatma → tüm tesis durur

• Kompanzasyon devre dışı → cezai reaktif bedel

• MCC motorlarının stop edilmesi → üretim kaybı

• UPS kapatma → veri kaybı

3) Sabotaj / Meraklı müdahale

En sık görülen olay:

“Sigorta attı mı acaba” diye kapağı açan temizlik personeli

---

🧠 Bu Sistem Olmazsa Ne Olur?

Gerçek sahadaki sonuçlar:

• Yetkisiz kişi şalter indirir → üretim durur

• Elektrikçi olmayan biri müdahale eder → çarpılır

• Yangın çıkar → sorumluluk işletmede

• İş kazası → hukuki ceza + hapis

👉 Bu yüzden elektrik odaları kilitli ve kayıt altına alınmış olmalıdır (İSG + sigorta şartı).

---

⚙️ Sistem Nasıl Çalışır? (Mantık)

1) Giriş Yetkilendirme

Okuyucu kimliği doğrular:

• Parmak izi

• RFID kart

• Şifre

Doğruysa → kontrol paneline sinyal gönderir

2) Kontrol Paneli Karar Verir

Panel şu koşulları kontrol eder:

• Yetkili kullanıcı mı?

• Saat uygun mu?

• Kapı zaten açık mı?

Uygunsa → manyetik kilidi bırakır

3) Kapı Açılır

Manyetik kilit enerjisi kesilir → kapı serbest kalır

4) Kapı Sensörü İzler

Kapı açık mı kapalı mı izlenir
Uzun süre açık kalırsa alarm verebilir

5) Çıkış

İçeriden:

• No-touch buton

• Yangın alarmı

• Elektrik kesintisi

→ kilit otomatik açılır (fail-safe zorunludur)

---

❗ Yapılmazsa Doğacak Problemler

Problem	Sonuç
Yetkisiz giriş	Ölüm / yaralanma
Müdahale	Tesis duruşu
Yangın	Sigorta ödemez
İş kazası	İşveren sorumlu
Sabotaj	Kamera da kurtarmaz

Elektrik odasında kamera yeterli değildir.
Önce fiziksel engel, sonra kayıt.

---

🔧 Nasıl Yapılır? (Kurulum Adımları)

1) Kapı Hazırlığı

• Metal kapı tercih edilir

• Manyetik kilit üst kasaya monte edilir

• Karşılık plakası kapıya takılır

2) Kablolama

Okuyucu → kontrol paneli
Panel → kilit
Panel → sensör
Panel → exit butonu
Panel → güç kaynağı

3) Enerji

12V veya 24V DC güç kaynağı kullanılır (kesintisiz)

4) Programlama

• Yetkili kişiler tanımlanır

• Saat aralıkları girilir

• Kapı açık kalma süresi ayarlanır

---

🧰 Gerekli Malzemeler

Ana ekipmanlar

• Access kontrol paneli

• Parmak izi / kart / şifre okuyucu

• Manyetik kilit (280kg – 500kg)

• Kapı manyetik sensörü

• No touch exit butonu

• RFID kartlar

Elektriksel ekipmanlar

• 12/24V SMPS güç kaynağı

• UPS (çok önerilir)

• Kablo (6x0.22 veya alarm kablosu)

• Buat ve kanal

Opsiyonel

• Yangın paneli entegrasyonu

• Alarm sireni

• Kamera entegrasyonu

---

🔨 Kullanılan Aletler

• Darbeli matkap

• Kılavuz seti

• Perçin / vida ekipmanı

• Multimetre

• Pense / yan keski

• RJ45 krimp (network varsa)

• Laptop (programlama)

---

🎯 Kritik Teknik Kural

Elektrik odası kapısı:

👉 Elektrik kesildiğinde otomatik açılmalıdır (fail-safe).

Sebep: içeride personel mahsur kalamaz.)

Fabrikalarda Nerelere Takılır?

1) Elektrik – Enerji Alanları (ZORUNLUYA YAKIN)

• Trafo odası (OG / AG)

• Ana pano odası (MDB – Main Distribution Board)

• MCC odası (motor kontrol merkezi)

• Kompanzasyon odası

• Jeneratör odası

• UPS – akü odası

• Enerji izleme odası

Sebep:
Elektrik çarpması + tesisin komple durması riski
👉 En kritik uygulama alanı burasıdır

---

2) Üretimi Durdurabilecek Alanlar

• PLC / otomasyon odası

• SCADA kontrol odası

• Robot hücre kontrol kabinleri

• Proses kontrol odası

• Makine parametre odaları

Sebep:
Yetkisiz biri → üretim reçetesini değiştirir → tonlarca ürün hurda olabilir

---

3) Güvenlik ve Kritik Ekipman Odaları

• Yangın pompa odası

• Sprinkler vana odası

• Basınçlı hava kompresör odası

• Kazan dairesi

• Doğalgaz regülasyon odası

• Soğutma chiller odası

Sebep:
Bu odalar durursa üretim değil, tesis yaşaması durur.

---

4) Bilgi ve Varlık Güvenliği

• Server odası

• Network odası

• Kamera kayıt odası

• IT rack alanı

Sebep:
Sabotaj → tüm fabrikanın dijital felci

---

---

🏢 AVM’lerde Nerelere Yapılır?

Kesin olması gereken yerler

• Elektrik ana dağıtım odası

• Jeneratör ve UPS odası

• Yangın kontrol merkezi

• Mekanik tesisat odaları

• Otomasyon merkezi (BMS)

Çok önerilen yerler

• Otopark bariyer kontrol odası

• Güvenlik kontrol merkezi

• Çatı ekipman odaları (HVAC)

Sebep:
Bir kişi girip ana şalteri indirirse → binlerce kişi karanlıkta kalır (panik riski)

---

🏢 Ofis ve Konut Binalarında

Zorunluya yakın

• Elektrik pano odası

• Asansör makine dairesi

• Jeneratör odası

• Yangın pompa odası

Yüksek güvenlik

• Server / sistem odası

• Site yönetim kontrol odası

---

🎯 Basit Kural (Sahada Kullanılan)

Şu soruyu sor:

“Bu kapıyı yanlış biri açarsa hayat, yangın veya üretim riski var mı?”

Cevap EVET → Kartlı/parmak izli geçiş yapılır.

---

📊 Özet Öncelik Sırası

1️⃣ Elektrik odaları
2️⃣ Yangın sistem odaları
3️⃣ Otomasyon & server odaları
4️⃣ Mekanik kritik odalar

5️⃣ Güvenlik kontrol merkezleri

Elektrik Odasında Klima Neden Risklidir?

Panolar Neden Klimadan Korunmalıdır?

Elektrik pano odalarında ortam sıcaklığını kontrol etmek zorunludur.
Aşırı sıcaklık;

• 
  
  kontaktör yapışması

• sürücü (VFD) arızaları

• izolasyon ömrünün kısalması

• termik açmalar

• ölçüm hataları

gibi birçok probleme yol açar.

Bu yüzden pano odalarına klima konur.

Fakat burada yapılan en kritik hatalardan biri şudur:

Klima doğrudan elektrik panolarının üzerine monte edilir.

Bu uygulama elektrik güvenliği açısından sakıncalıdır.

---

Klimanın Elektrik Panoları İçin Oluşturduğu Tehlike

Split klimalar çalışma prensibi gereği su üretir.
Bu su 3 farklı sebeple kontrol dışına çıkabilir:

1. Drenaj hattı tıkanması

2. İç ünite terleme (yoğuşma)

3. Tava çatlağı / bağlantı kaçakları

4. Uzun süre bakım yapılmaması

Bu durumda klima damlatır.

Elektrik panosu üzerinde damlayan su ise şu sonuçları doğurur:

• Faz – faz ark oluşumu

• Bara kısa devresi

• Kart yanması

• Yangın riski

• İşletme duruşu

Elektrik arızalarının önemli bir kısmı nem ve yoğuşma kaynaklıdır.

IEC 60364 ve endüstriyel tesis tasarım prensiplerine göre:

Elektrik ekipmanları su riski olan bölgelerin altına yerleştirilmez.

---

Klima Aslında Nereye Montajlanmalıdır?

Doğru uygulama:

✔ Pano karşı duvarına
✔ Hava akışı panoya yönlenecek şekilde
✔ Üstten değil yandan soğutma
✔ Damla ihtimali olan bölgelerden uzak konum

Yani klima panoyu soğutur — üstüne damlamaz.

---

Mecburi Durum: Üstüne Montaj Yapılacaksa

Bazı pano odalarında yer darlığı nedeniyle klima panoların üzerine konumlanmak zorunda kalabilir.

Bu durumda sistem tamamen korunmasız bırakılamaz.

İşte burada sekonder koruma (secondary protection) uygulanır.

---

Yapılan Çözüm: Drenaj Toplama Tepsisi

Uygulanan metal tepsi aslında bir:

Pasif kaçak su bariyeridir

Amaç:

• Klimadan damlayan suyun panoya temasını kesmek

• Suyu kontrollü şekilde gidere taşımak

• Elektriksel risk ile suyu fiziksel olarak ayırmak

Bu, endüstride kullanılan şu prensibin aynısıdır:

“Su riski ortadan kaldırılamıyorsa, yönlendirilir.”

Bu yöntem özellikle:

• Data center odalarında

• UPS odalarında

• Server kabin üstlerinde

kullanılan standart bir önlemdir.

---

Bu Uygulamanın Sağladığı Güvenlik

Tepsi + gider hattı sayesinde:

• Damla → panoya ulaşmaz

• Ark riski azalır

• Yangın ihtimali düşer

• İşletme sürekliliği artar

Yani klima kaynaklı arıza felakete dönüşmeden yönetilir.

---

Sonuç

En doğru çözüm:

Klima panoların üzerine konulmamalıdır.

Ama zorunluysa:

Drenaj yönlendirme tepsisi yapılması doğru bir mühendislik tedbiridir.

Bu uygulama bir konfor detayı değil,

elektrik güvenliği önlemidir.

Motor Koruma Şalteri (MPCB – Manual Motor Starter) Nasıl Seçilir?

Motor Koruma Şalteri (MPCB) Nedir?

Motoru 3 ana tehlikeye karşı koruyan özel şalterdir:

1️⃣ Aşırı akım (Overload)
2️⃣ Kısa devre
3️⃣ Faz kesilmesi / faz dengesizliği

Yani:
👉 Motorun hayat sigortasıdır.

Normal sigorta motoru tam korumaz. MPCB ise motor karakteristiğine göre çalışır.

---

❗ Neden Kullanmak Zorundayız?

Bir motorun başına gelebilecek en pahalı 3 şey:

• Sargı yanması 🔥

• Kilitli rotor (sıkışma)

• Faz kesilmesi (tek faz çalışması)

Bu durumda motor:

• 5–7 kat fazla akım çeker

• 30–60 saniyede yanabilir 😬

Sigorta bu sürede atmayabilir.
Ama MPCB atar.

👉 Bu yüzden motor olan her panoda neredeyse zorunludur.

---

🧠 MPCB Olmazsa Ne Olur?

Klasik hata:

“Sigorta var zaten…”

Sonuç:

• Motor yanar 💸

• Kontaktör yapışır

• Kablo izolasyonu zarar görür

• Yangın riski oluşur 🔥

MPCB = ucuz
Motor = pahalı 😄

---

⚙️ Motor Koruma Şalteri Nasıl Seçilir?

En önemli kural:

👉 Motor etiket akımına göre seçilir

Motor etiketinde yazar:

• kW / HP

• Voltaj

• Nominal akım (In)

Örnek:
Motor etiketi → 5.5 kW / 400V / 11A

Seçim:

• Ayar aralığı: 9–14 A olan MPCB seçilir

• Şalter ayarı: 11 A'ya ayarlanır

Kural:
👉 Ayar aralığı motor akımını kapsamalı.

---

📊 Seçim Adımları

1️⃣ Motor etiket akımını bul
2️⃣ Bu akımı kapsayan MPCB aralığını seç
3️⃣ Üzerinden akım ayarı yap
4️⃣ Kısa devre kesme kapasitesini kontrol et (kA)

---

🎯 Neye Göre Değer Alırız?

Bakılan değerler:

• Motor nominal akımı (In) ⭐

• Şebeke kısa devre akımı

• Motor kalkış akımı (5–7x In)

• Ortam sıcaklığı

• Motor çalışma tipi (sık start/stop?)

---

⚠️ Kullanırken Dikkat!

✔ Ayar mutlaka motor akımına yapılmalı
❌ “Bir tık yüksek olsun” yapılmaz!

✔ Faz sırası düzgün olmalı
✔ Sık sık reset atıyorsa sorun araştırılmalı
❌ Sürekli resetlemek = motoru yakmak 😬

---

🧰 Neden Sigorta + Termik Yerine MPCB?

Çünkü MPCB:

• Daha kompakt

• Daha hızlı koruma

• Faz kaybına duyarlı

• Motor karakteristiğine uygun

👉 Modern panolarda standart çözüm.

---

Görselde kullanabileceğin kısa post metni:

Başlık:
Motor Koruma Şalteri Olmazsa Ne Olur?

Alt yazı fikri:
Motor yanınca suçlu kim?

Cevap: Takılmayan MPCB 😄)

()

Parafudr (SPD) nedir? Parafudr Nasıl Seçilir?

Parafudr (SPD) nedir?

SPD = Surge Protection Device

Görevi:
⚡ Yıldırım ve ani gerilim darbelerini toprağa akıtmak.

Korumazsa ne olur?

• PLC yanar

• Sürücü yanar

• Kartlar gider

• Yangın riski oluşur

Özellikle:

• Sanayi tesisleri

• GES

• Uzun kablo hatları

• Trafoya yakın tesisler

👉 SPD artık “lüks değil zorunludur”.

---

Parafudr tipleri (EN ÖNEMLİ KISIM)

SPD seçiminin %80’i tip seçimidir.

Tip	Adı	Nerede kullanılır
Tip 1	Yıldırım akımı parafudru	Trafo çıkışı / ana pano
Tip 2	Darbe parafudru	Tali panolar
Tip 3	Hassas cihaz koruma	Priz / cihaz önü

Ezber:
👉 Ana pano → Tip 1+2
👉 Alt pano → Tip 2
👉 Hassas cihaz → Tip 3

---

Neden Tip 1 ve Tip 2 farklı?

Çünkü yıldırım akımı çok büyüktür.

Tip	Dayanım
Tip 2	20–40 kA
Tip 1	50–100 kA (yıldırım)

Tip 2, yıldırım darbesine dayanamaz ❗

---

Pano için SPD seçimi adımları

1️⃣ Şebeke tipi belirlenir (çok kritik)

Türkiye’de genelde:

• TN-S

• TN-C-S

Seçilecek SPD:
👉 3P+N (4 kutuplu)

Panolarda en doğru seçim:
✔ 3 faz + N korumalı SPD

---

2️⃣ Sürekli çalışma gerilimi (Uc)

Şebekeye göre seçilir.

Türkiye:

• Faz-Nötr = 230V

• Faz-Faz = 400V

Seçim:
👉 Uc = 275V AC

En yaygın pano SPD değeri:
✔ 275V

---

3️⃣ Deşarj akımı (kA değeri)

SPD üzerinde yazar:

• Iimp → yıldırım akımı (Tip1)

• In → nominal deşarj akımı

• Imax → max deşarj akımı

Pano için tipik değerler 👇

Ana pano (Tip1+2)

• Iimp: 12.5–25 kA

• Imax: 50–100 kA

Tali pano (Tip2)

• In: 20 kA

• Imax: 40 kA

Ezber tablo:

Yer	SPD
Ana pano	Tip1+2 12.5kA
Kat/tali pano	Tip2 20kA

---

4️⃣ Gerilim koruma seviyesi (Up)

SPD ne kadar erken keser?

Ne kadar küçük → o kadar iyi.

İstenen:
👉 Up ≤ 1.5 kV

Özellikle:

• PLC

• Sürücü

• Otomasyon

---

5️⃣ Kaçak akım koruma rölesi uyumu

Çok önemli ❗

SPD yanlış seçilirse:
👉 Kaçak akım rölesi sürekli atar.

Çözüm:

• T2 SPD → Tip S (gecikmeli) RCD
  veya

• SPD önüne sigorta/MCCB koymak

---

6️⃣ Yedek sigorta / MCCB seçimi

SPD tek başına bağlanmaz ❗

Önüne mutlaka:

• NH sigorta
  veya

• MCB/MCCB

konur.

Tipik:

SPD	Ön sigorta
Tip2	32–63A MCB
Tip1+2	63–125A MCCB

---

Türkiye için pano SPD reçetesi 🇹🇷

Ana pano

✔ Tip 1+2
✔ 3P+N
✔ Uc 275V
✔ Iimp 12.5 kA
✔ Imax 50–65 kA
✔ Önünde 63–125A şalter

Tali pano

✔ Tip 2
✔ 3P+N
✔ Uc 275V
✔ In 20 kA
✔ Imax 40 kA
✔ Önünde 32–63A sigorta

---

SPD seçerken yapılan büyük hatalar 🚨

❌ Tip2’yi ana panoya takmak
❌ Nötrsüz SPD almak
❌ Sigortasız bağlamak
❌ Topraklaması kötü sistem
❌ Up değerine bakmamak

En önemlisi:
👉 Topraklama yoksa SPD işe yaramaz.

---

Ustalık cümlesi 😄

SPD = yıldırımın toprağa giden yolu.

Topraklama kötüyse:
⚡ yolu pano içinden bulur.

(

SPD neden çıkış vermez?

Çünkü SPD bir akım yolu değildir, bir kaçış yoludur ⚡

Normal çalışma:

• Şebeke = 230/400V

• SPD = beklemede

Hiç akım çekmez.
Devrede “yokmuş” gibi davranır.

---

SPD ne zaman çalışır?

Şebekeye darbe geldiğinde:

Örnek:
Normal: 230V
Yıldırım darbesi: 5.000 – 10.000V ⚡

SPD şunu yapar:

1️⃣ Gerilim eşik değerini aşınca iletime geçer
2️⃣ Fazları toprağa kısa devre eder
3️⃣ Darbeyi toprağa boşaltır
4️⃣ Tekrar kapanır

Yani çalışma mantığı:

Normalde:   Faz ───── Yük
Darbe anı:  Faz ──► SPD ──► Toprak

Bu yüzden:
👉 SPD’nin çıkışı olmaz
👉 Toprağa giden hattı olur

---

SPD aslında “kontrollü kısa devre” yapar

Bunu bilmek çok önemli.

Yıldırım geldiğinde SPD:
⚡ Faz – Toprak arasında kısa devre oluşturur.

Bu yüzden:
👉 Önünde sigorta/MCCB olmak zorundadır.

Senin gördüğün 160A bıçaklı sigorta tam bu yüzden var.

---

Peki neden sigorta önüne konur?

SPD arızalanabilir.

Eğer SPD içi delinirse:
➡ sürekli kısa devre olur
➡ pano yanar 🔥

Sigorta bu durumda:
👉 SPD’yi devreden çıkarır.

Yani sigorta:
SPD’yi değil → panoyu korur.

---

SPD’nin panoya bağlanma şekli

Doğru bağlantı budur:

ŞEBEKE
   │
   ├── MCCB → PANO YÜKLERİ
   │
   └── Sigorta → SPD → TOPRAK

Gördüğün sistem tam doğru bağlantıdır.

SPD yük hattına seri girseydi:
❌ Sürekli akım taşırdı
❌ Yanardı
❌ Enerji düşümü olurdu

---

SPD neden toprağa bağlı?

Çünkü yıldırımın gitmek istediği yer:
👉 TOPRAK

Topraklama kötü ise:
SPD işe yaramaz ❗

Bu yüzden kural:
SPD kablosu = çok kısa + kalın

Genelde:

• 16 mm² – 25 mm² kablo

• 50 cm’den kısa bağlantı

---

Özet (ustalık cümlesi 😄)

SPD bir sigorta değildir.
SPD bir şalter değildir.

SPD = yıldırımın toprağa giden acil kaçış kapısıdır ⚡

Bu yüzden:

• Giriş var ✔

• Çıkış yok ✔

• Toprağa bağlantı var ✔

Ve sistem doğru kurulmuş 👍

Kompakt şalter (MCCB) nedir? Nasıl Seçilir?

Kompakt şalter (MCCB) nedir?

MCCB = Molded Case Circuit Breaker

Görevi:

• Kısa devre koruması ⚡

• Aşırı akım koruması 🔥

• Hat koruması 🧯

• Enerji kesme (ana şalter)

Sigortadan farkı:

• Ayarlanabilir

• Büyük akımlarda kullanılır

• Seçicilik yapılabilir

• Tekrar kullanılabilir

---

MCCB hangi akımlarda üretilir?

Tipik üretim aralığı:

Gövde Tipi	Akım Aralığı
16–63A	Küçük panolar
63–100A	Dağıtım
100–160A	Atölye
160–250A	Fabrika
250–400A	Ana pano
400–630A	Trafo çıkışı
630–1600A	Büyük tesis
1600–3200A	Ana dağıtım

---

MCCB seçimi nasıl yapılır?

Bu işin 6 altın adımı vardır.

---

1️⃣ Yük akımı hesaplanır

Önce hattın taşıdığı akım bulunur.

3 faz formül:

$$I = \frac{P}{\sqrt{3} × V × cosφ}$$

Pratikte:
👉 Panonun toplam gücü / ana besleme akımı

Örnek:
Toplam yük = 75 kW
Akım ≈ 140A

---

2️⃣ Şalter anma akımı seçilir (In)

Kural:
👉 Şalter akımı = yük akımından %25 büyük

Örnek:
Yük akımı = 140A
Seçim = 160A MCCB

Neden büyütürüz?

• Sürekli çalışma

• Ortam sıcaklığı

• Yaşlanma

• Gelecek yük artışı

⚠️ En çok yapılan hata: yük akımıyla aynı seçmek.

---

3️⃣ Kablo koruma kontrolü yapılır

Şalter kabloyu korumalıdır!

Kural:

$$Ib < In < Iz$$

Sembol	Anlam
Ib	Yük akımı
In	Şalter akımı
Iz	Kablo taşıma akımı

Örnek:
Yük: 140A
Şalter: 160A
Kablo: 185A taşımalı ✔️

Eğer kablo küçükse → şalter düşürülür.

---

4️⃣ Kısa devre kesme kapasitesi (kA)

EN KRİTİK SEÇİM ❗

Şalterin yazan değer:

• 25 kA

• 36 kA

• 50 kA

• 70 kA

Bu ne?
👉 Şalterin patlamadan kesebileceği kısa devre akımı.

Seçim yeri:

Yer	Minimum kA
Küçük bina	25 kA
Atölye	36 kA
Fabrika	50 kA
Trafo çıkışı	70 kA

⚠️ Trafoya ne kadar yakın → kA o kadar büyük.

---

5️⃣ Termik-manyetik ayar seçimi

MCCB ayarlanabilir!

Üzerinde 2 ayar vardır:

🔥 Termik (overload) – Ir

Uzun süreli aşırı akım.

Ayarlanır:
👉 Yük akımına

Örnek:
160A şalter → Ir = 140A ayarlanır.

---

⚡ Manyetik (kısa devre) – Im

Anlık kısa devre açması.

Genelde:
👉 In × 5–10 arası seçilir.

Örnek:
160A MCCB → Im = 800–1600A

Motorlu hatlarda büyütülür (kalkış için).

---

6️⃣ Kullanım yerine göre tip seçimi

🔹 Ana şalter (Ana pano)

• Büyük kA

• Ayarlı tip

• Selektivite gerekli

🔹 Tali pano şalteri

• Orta kA

• Termik ayarlı

🔹 Motor hattı koruma

• Manyetik ayar büyük seçilir

• Kalkış akımı için

---

Sabit tip – Ayarlı tip farkı

Tip	Kullanım
Sabit MCCB	Küçük panolar
Ayarlı MCCB	Profesyonel panolar

Ayarlı tip = mühendislik işi 👍

---

MCCB aksesuarları (projede sorulur)

Aksesuar	Ne işe yarar
Yardımcı kontak	Açtı/kapadı bilgisi
Şönt açtırma	Uzaktan açma (yangın)
Düşük gerilim bobini	Enerji gidince açar
Motor mekanizması	Uzaktan kapama

Yangın senaryosu → şönt açtırma şarttır.

---

Örnek MCCB seçimi (gerçek proje)

Atölye ana pano:

• Güç: 90 kW

• Akım ≈ 170A

Seçim:

✔ 200A MCCB
✔ 36–50 kA
✔ Ayarlı tip
✔ Ir = 170A
✔ Im = 8×In
✔ Yardımcı kontak + şönt açtırma

---

Özet ustalık cümlesi 😄

Kompakt şalter seçimi yapılırken:

1️⃣ Yük akımı
2️⃣ Kablo kesiti
3️⃣ Kısa devre gücü (kA)
4️⃣ Termik-manyetik ayar
5️⃣ Kullanım yeri (ana/tali/motor)
6️⃣ Aksesuar ihtiyacı

bilinmeden MCCB seçilmez.

(SAYFA YAZISI)

TÜM İÇERİK...................WIN Otomasyon Fuarı 2015
Tavsiye Ettiğimiz Hesapmakinası  TIKLA
www.elektrikegitimi.com

Kontaktör nedir? Kontaktör Nasıl Seçilir?

Kontaktör nedir?

Kontaktör, elektrik devrelerinde yüksek akım çeken yükleri uzaktan açıp kapatmaya yarayan elektromanyetik anahtardır.

Buton, PLC, zaman rölesi gibi küçük akım veren bir kontrol devresi ile;
motor, ısıtıcı, aydınlatma gibi yüksek güçlü yükleri çalıştırır.

Kısaca:
👉 Rölenin “ağır sanayi versiyonu” diyebiliriz.

En çok nerelerde kullanılır?

• Elektrik motorları

• Kompresörler

• Asansörler

• Isıtıcılar (rezistans)

• Fan ve pompalar

• Aydınlatma grupları

---

Kontaktör hangi güçlerde üretilir?

Kontaktörler akım ve motor gücüne göre sınıflandırılır.

Genelde üreticiler iki değer verir:

• Nominal akım (Ie) → Amper

• Motor gücü (kW) → 3 faz 400V için

Tipik üretim aralıkları:

Kontaktör Akımı	Yaklaşık Motor Gücü (400V 3F)
9 A	4 kW
12 A	5.5 kW
18 A	7.5 kW
25 A	11 kW
32 A	15 kW
40 A	18.5 kW
50 A	22 kW
65 A	30 kW
80 A	37 kW
95 A	45 kW
115 A	55 kW
150 A	75 kW
185 A	90 kW
225 A	110 kW
265 A	132 kW
330 A	160 kW
400 A+	Büyük sanayi

⚠️ Not: Bu değerler AC-3 kullanım kategorisi içindir (motor).

---

Kontaktör kullanım kategorileri (çok önemli!)

Aynı akım değerine sahip kontaktör her yükte kullanılmaz.

Kategori	Kullanım
AC-1	Rezistif yük (ısıtıcı, fırın)
AC-3	Asenkron motor (EN önemli)
AC-4	Sık start-stop, ters dönüş (vinç, pres)

⚠️ AC-4 kullanımı kontaktörü çok yorar → daha büyük seçilir.

---

Projede kontaktör seçimi nasıl yapılır?

Bu bölüm en kritik kısım.

1️⃣ Yük tipi belirlenir

• Motor mu?

• Rezistans mı?

• Aydınlatma mı?

Çünkü her yükün kalkış akımı farklıdır.

Örnek:

• Motor kalkış akımı = nominal akımın 6-8 katı

• Rezistans = kalkış akımı yok

---

2️⃣ Motor gücünden akım hesaplanır

3 faz motor akımı yaklaşık formül:

$$I = \frac{P}{\sqrt{3} × V × cosφ × η}$$

Pratikte elektrikçiler şöyle yapar 😄
👉 Motor akımını etiketten alır.

Örnek:
15 kW motor → ~28A

---

3️⃣ Kontaktör akımı büyütülerek seçilir

Bu en yapılan hata ❗

Kural:

• Kontaktör = motor akımının en az %20–30 üstü

Örnek:
Motor: 28A
Seçilecek kontaktör: 32A veya 40A

Neden?

• Kalkış akımı

• Sıcak ortam

• Sürekli çalışma

• Kontak aşınması

---

4️⃣ Çalışma sıklığı

Çok start-stop varsa büyütülür.

Start sayısı	Seçim
Saatte <10	Normal
Saatte 30+	1 kademe büyük
Çok sık (vinç)	AC-4 + büyük seç

---

5️⃣ Ortam sıcaklığı

Standart katalog = 40°C

Eğer pano:

• Fabrika

• Çatı

• Fırın yanı

👉 kontaktör bir kademe büyük seçilir.

---

6️⃣ Bobin gerilimi seçimi

Kontaktörün bobini ayrı seçilir!

En yaygın bobinler:

• 24V DC → PLC sistemleri

• 24V AC → zayıf akım

• 110V AC → sanayi

• 220V AC → en yaygın

Projede kontrol gerilimi ne ise bobin o seçilir.

---

Yardımcı kontak nedir?

Kontaktörün üzerinde bulunan sinyal kontaklarıdır.

Yük taşımaz → kumanda devresi içindir.

Tipleri:

• NO → Normalde açık (13-14)

• NC → Normalde kapalı (21-22)

---

Yardımcı kontak seçimi nasıl yapılır?

Nerelerde kullanılır?

• Kilitleme (mühürleme)

• PLC geri bildirim

• Lamba yakma

• Sinyal verme

• Yıldız-üçgen kilitleme

---

En yaygın yardımcı kontak ihtiyaçları

🔹 Mühürleme (self-hold)

Start butonuna basınca motorun kendi kendine çalışmaya devam etmesi.

Gerekli:
👉 1 adet NO yardımcı kontak

---

🔹 Yıldız-Üçgen devresi

3 kontaktör vardır:

• Ana

• Yıldız

• Üçgen

Gerekli:
👉 Karşılıklı kilitleme için
her kontaktörde en az 1 NO + 1 NC

---

🔹 PLC geri bildirim

PLC motorun çalıştığını bilmek ister.

Gerekli:
👉 1 adet NO

---

🔹 Arıza lambası / çalışma lambası

• Çalışıyor → NO

• Durdu → NC

---

Yardımcı kontak sayısı nasıl belirlenir?

Proje sorusu şudur:
👉 Bu kontaktör çalıştığında kaç yere bilgi gitmeli?

İhtiyaç	Gerekli kontak
Mühürleme	1 NO
Lamba	1 NO
PLC	1 NO
Kilitleme	1 NC

Örnek:
Motor panosu → genelde
👉 2NO + 1NC veya 2NO + 2NC

Bu yüzden piyasada:

• 1NO

• 1NC

• 2NO+2NC

• 4NO+4NC ek bloklar satılır.

---

Özet (ustalık cümlesi 😄)

Kontaktör seçimi yapılırken:
1️⃣ Yük tipi (AC1-AC3-AC4)
2️⃣ Motor akımı
3️⃣ Çalışma sıklığı
4️⃣ Ortam sıcaklığı
5️⃣ Bobin gerilimi
6️⃣ Gerekli yardımcı kontak sayısı

bilinmeden kontaktör seçilmez.

()