Elektrik Panosunda Kaçak Akım Rölesi Nasıl Seçilir?

Kaçak akım rölesi (RCD), insan hayatını koruyan en önemli ekipmanlardan biridir.
Sigorta kabloyu korur, kaçak akım rölesi insanı korur.

Yanlış seçilen bir RCD:

• Sürekli atar

• Hiç atmaz (en tehlikelisi)

• Tüm panoyu gereksiz yere enerjisiz bırakır

Bu yüzden doğru seçim çok kritiktir.

---

1️⃣ Kaçak Akım Rölesi Neyi Korur?

RCD’nin görevi:

👉 Fazdan çıkan akım ile nötrden dönen akımı karşılaştırır.

Eğer fark oluşursa:

• Elektrik kaçıyor demektir ⚡

• Röle anında enerjiyi keser.

Bu kaçak:

• İnsan üzerinden

• Gövdeden toprağa

• İzolasyon hatasından olabilir.

---

2️⃣ En Önemli Değer: Kaç mA Olmalı?

Kaçak akım rölesinde en kritik seçim hassasiyet (mA) değeridir.

Değer	Kullanım	Amaç
30 mA	Ev, priz, ofis	İnsan koruma
100 mA	Küçük işletme	Yangın + hat koruma
300 mA	Ana pano	Yangın koruma

Ezber:

• İnsan koruma → 30mA

• Yangın koruma → 300mA

Bir panoda genelde ikisi birlikte kullanılır.

---

3️⃣ Ana Pano – Alt Pano Mantığı

Profesyonel panoda kademe olur:

Ana giriş → 300mA
Hatlar → 30mA

Buna seçicilik denir.

Amaç:

• Küçük kaçakta tüm bina kararmasın.

---

4️⃣ Kaç Amper Olmalı? (In değeri)

RCD’nin üzerinde iki değer vardır:

Örnek: 40A / 30mA

• 30mA → hassasiyet

• 40A → taşıyabileceği akım

Kural:

👉 RCD akımı önündeki sigortadan küçük olamaz.

Hat sigortası	RCD
25A	40A RCD
32A	40A RCD
40A	63A RCD

RCD her zaman bir üst akım seçilir.

---

5️⃣ RCD Tipleri (EN ÇOK HATA BURADA)

Bu konu çok kritik ⚠️

Tip	Algıladığı kaçak
AC	Sadece AC kaçak
A	AC + DC darbeli kaçak
B	AC + DC + inverter kaçak

---

Günümüzde gerçek durum

Eskiden evlerde AC yeterliydi.
Artık evler elektronik dolu:

• LED sürücüler

• Çamaşır makinesi inverter

• Klima inverter

• TV – bilgisayar – UPS

Bu cihazlar DC kaçak üretir.

👉 Bu yüzden artık:
Evlerde bile Tip A önerilir.

---

Nerede hangi tip?

Yer	Tip
Eski ev	AC
Yeni ev / ofis	A
GES – EV şarj – inverter	B

GES panosuna AC röle takmak = büyük hata.

---

6️⃣ Sürekli Atma Problemi Neden Olur?

En çok sorulan soru 👍

Sebep: Her cihazın küçük kaçak akımı vardır.

Ortalama kaçaklar:

• Bilgisayar → 1 mA

• LED sürücü → 1–2 mA

• UPS → 3–5 mA

• Klima → 2–3 mA

Bir hatta 10 cihaz varsa:
👉 15–20 mA doğal kaçak oluşur.

30 mA RCD → sürekli atar.

Çözüm:

• Hatları bölmek

• Her gruba ayrı RCD koymak

---

7️⃣ Kaç Hat Tek RCD’ye Bağlanmalı?

Usta kuralı:

👉 30mA RCD’ye max 5–6 hat

Tüm evi tek RCD’ye bağlamak = hata.

---

8️⃣ Seçici (S Tip) Kaçak Akım Rölesi

Ana panoda kullanılan 300mA RCD gecikmeli olmalıdır.

Adı: S Tip (Selective)

Neden?
Alt RCD önce atsın diye.

Doğru sıra:

• Alt pano → 30mA hızlı

• Ana pano → 300mA gecikmeli

---

9️⃣ Topraklama Olmadan RCD Çalışır mı?

Evet çalışır ama:

👉 Doğru çalışmaz.

Topraklama yoksa:

• Kaçak oluşmaz

• RCD atmaz

Bu yüzden:
RCD = Topraklama ile birlikte anlamlıdır.

---

🔟 Kaçak Akım Rölesi Seçim Checklist

Bir RCD şu kriterleri sağlamalı:

✔ 30mA insan koruma
✔ 300mA ana pano koruma
✔ Sigortadan büyük akım değeri
✔ Tip A veya B tercih edilmeli
✔ Hatlar bölünmeli
✔ Selective (S) ana pano kullanılmalı
✔ Topraklama düzgün olmalı

---

Sonuç

Doğru seçilmiş bir kaçak akım rölesi:

• Hayat kurtarır

• Yangını önler

• Gereksiz enerji kesintisini engeller

Yanlış seçilmiş RCD ise:
Ya sürekli atar ya hiç atmaz.

İkisi de tehlikelidir.)

Kaçak Akım Rölesi Kısaltmaları Rehberi (RCD – RCCB – RCBO vb.)

---

🔹 RCD

Residual Current Device

Türkçe: Kaçak Akım Koruma Cihazı

👉 En genel isimdir.
Kaçak akımı algılayıp devreyi kesen tüm cihazların ortak adıdır.

Yani:

• RCCB

• RCBO

• RCM
  hepsi aslında RCD ailesidir.

---

🔹 RCCB

Residual Current Circuit Breaker

Türkçe: Kaçak Akım Devre Kesici

En çok kullanılan cihazdır.

Özellik:

• Sadece kaçak akımı algılar

• Aşırı akım / kısa devre koruması YOKTUR

Bu yüzden önüne mutlaka sigorta (MCB) konur.

Panolarda gördüğümüz klasik kaçak akım rölesi = RCCB.

---

🔹 RCBO

Residual Current Breaker with Overcurrent

Türkçe: Kaçak Akım + Aşırı Akım Korumalı Otomatik Sigorta

RCCB + Sigorta = RCBO

Tek cihaz içinde:

• Kaçak akım koruması ✔

• Aşırı akım koruması ✔

• Kısa devre koruması ✔

Yani:
👉 Sigorta + Kaçak akım birleşmiş hali.

Avrupa’da çok yaygın, Türkiye’de yeni yeni yayılıyor.

---

🔹 RCM

Residual Current Monitor

Türkçe: Kaçak Akım İzleme Cihazı

Bu cihaz:

• Kaçağı kesmez ❌

• Sadece ölçer ve alarm verir ✔

Nerede kullanılır?

• Hastane

• Veri merkezi

• Endüstri

Enerji kesilmesi istenmeyen yerlerde.

---

🔹 RCD Type AC / A / F / B

Bu aslında cihazın algılayabildiği kaçak türüdür.

🔸 Type AC

Alternating Current

Sadece AC kaçak algılar.

Eski sistemlerde kullanılır.

---

🔸 Type A

Alternating + Pulsating DC

AC + darbeli DC kaçak algılar.

Modern ev ve ofislerde önerilen tiptir.

---

🔸 Type F

Frequency controlled

Özel tiptir.
Inverter motorlar için geliştirilmiştir.

• Klima

• Isı pompası

• Çamaşır makinesi

Avrupa’da yaygın, Türkiye’de nadir.

---

🔸 Type B

Universal RCD

Her türlü kaçağı algılar:

• AC

• DC

• Saf DC

• İnverter

Kullanım:

• Güneş enerjisi (GES)

• EV şarj istasyonu

• Asansör sürücüleri

• UPS sistemleri

En gelişmiş RCD tipidir.

---

🔹 S Tip (Selective RCD)

Selective / Time Delay RCD

Türkçe: Gecikmeli Kaçak Akım Rölesi

Ana panolarda kullanılır.

Amaç:
Alt panodaki RCD önce atsın.

Genelde:
👉 300mA S Tip

---

🔹 IΔn (Idn)

Rated Residual Current

Türkçe: Anma Kaçak Akımı

RCD üzerindeki 30mA / 300mA değeri budur.

---

🔹 In

Rated Current

Türkçe: Anma Akımı

Örnek: 40A / 30mA

• 40A → taşıma akımı

• 30mA → kaçak hassasiyeti

---

🔹 ΔI (Delta I)

Kaçak akım farkını ifade eder.

Fazdan çıkan – nötrden dönen fark.

---

🔹 Test Button (T)

RCD üzerindeki test butonu.

Ayda 1 kez basılması önerilir.

---

Kısa Özet (Ezber)

Kısaltma	Türkçe
RCD	Kaçak akım cihazı (genel isim)
RCCB	Kaçak akım rölesi
RCBO	Kaçak akım + sigorta
RCM	Kaçak izleme cihazı
Type A	Modern ev
Type B	GES / EV
S Tip	Ana pano
IΔn	mA değeri
In	Amper değeri