Kontaktör nedir? Kontaktör Nasıl Seçilir?

Kontaktör nedir?

Kontaktör, elektrik devrelerinde yüksek akım çeken yükleri uzaktan açıp kapatmaya yarayan elektromanyetik anahtardır.

Buton, PLC, zaman rölesi gibi küçük akım veren bir kontrol devresi ile;
motor, ısıtıcı, aydınlatma gibi yüksek güçlü yükleri çalıştırır.

Kısaca:
👉 Rölenin “ağır sanayi versiyonu” diyebiliriz.

En çok nerelerde kullanılır?

• Elektrik motorları

• Kompresörler

• Asansörler

• Isıtıcılar (rezistans)

• Fan ve pompalar

• Aydınlatma grupları

---

Kontaktör hangi güçlerde üretilir?

Kontaktörler akım ve motor gücüne göre sınıflandırılır.

Genelde üreticiler iki değer verir:

• Nominal akım (Ie) → Amper

• Motor gücü (kW) → 3 faz 400V için

Tipik üretim aralıkları:

Kontaktör Akımı	Yaklaşık Motor Gücü (400V 3F)
9 A	4 kW
12 A	5.5 kW
18 A	7.5 kW
25 A	11 kW
32 A	15 kW
40 A	18.5 kW
50 A	22 kW
65 A	30 kW
80 A	37 kW
95 A	45 kW
115 A	55 kW
150 A	75 kW
185 A	90 kW
225 A	110 kW
265 A	132 kW
330 A	160 kW
400 A+	Büyük sanayi

⚠️ Not: Bu değerler AC-3 kullanım kategorisi içindir (motor).

---

Kontaktör kullanım kategorileri (çok önemli!)

Aynı akım değerine sahip kontaktör her yükte kullanılmaz.

Kategori	Kullanım
AC-1	Rezistif yük (ısıtıcı, fırın)
AC-3	Asenkron motor (EN önemli)
AC-4	Sık start-stop, ters dönüş (vinç, pres)

⚠️ AC-4 kullanımı kontaktörü çok yorar → daha büyük seçilir.

---

Projede kontaktör seçimi nasıl yapılır?

Bu bölüm en kritik kısım.

1️⃣ Yük tipi belirlenir

• Motor mu?

• Rezistans mı?

• Aydınlatma mı?

Çünkü her yükün kalkış akımı farklıdır.

Örnek:

• Motor kalkış akımı = nominal akımın 6-8 katı

• Rezistans = kalkış akımı yok

---

2️⃣ Motor gücünden akım hesaplanır

3 faz motor akımı yaklaşık formül:

$$I = \frac{P}{\sqrt{3} × V × cosφ × η}$$

Pratikte elektrikçiler şöyle yapar 😄
👉 Motor akımını etiketten alır.

Örnek:
15 kW motor → ~28A

---

3️⃣ Kontaktör akımı büyütülerek seçilir

Bu en yapılan hata ❗

Kural:

• Kontaktör = motor akımının en az %20–30 üstü

Örnek:
Motor: 28A
Seçilecek kontaktör: 32A veya 40A

Neden?

• Kalkış akımı

• Sıcak ortam

• Sürekli çalışma

• Kontak aşınması

---

4️⃣ Çalışma sıklığı

Çok start-stop varsa büyütülür.

Start sayısı	Seçim
Saatte <10	Normal
Saatte 30+	1 kademe büyük
Çok sık (vinç)	AC-4 + büyük seç

---

5️⃣ Ortam sıcaklığı

Standart katalog = 40°C

Eğer pano:

• Fabrika

• Çatı

• Fırın yanı

👉 kontaktör bir kademe büyük seçilir.

---

6️⃣ Bobin gerilimi seçimi

Kontaktörün bobini ayrı seçilir!

En yaygın bobinler:

• 24V DC → PLC sistemleri

• 24V AC → zayıf akım

• 110V AC → sanayi

• 220V AC → en yaygın

Projede kontrol gerilimi ne ise bobin o seçilir.

---

Yardımcı kontak nedir?

Kontaktörün üzerinde bulunan sinyal kontaklarıdır.

Yük taşımaz → kumanda devresi içindir.

Tipleri:

• NO → Normalde açık (13-14)

• NC → Normalde kapalı (21-22)

---

Yardımcı kontak seçimi nasıl yapılır?

Nerelerde kullanılır?

• Kilitleme (mühürleme)

• PLC geri bildirim

• Lamba yakma

• Sinyal verme

• Yıldız-üçgen kilitleme

---

En yaygın yardımcı kontak ihtiyaçları

🔹 Mühürleme (self-hold)

Start butonuna basınca motorun kendi kendine çalışmaya devam etmesi.

Gerekli:
👉 1 adet NO yardımcı kontak

---

🔹 Yıldız-Üçgen devresi

3 kontaktör vardır:

• Ana

• Yıldız

• Üçgen

Gerekli:
👉 Karşılıklı kilitleme için
her kontaktörde en az 1 NO + 1 NC

---

🔹 PLC geri bildirim

PLC motorun çalıştığını bilmek ister.

Gerekli:
👉 1 adet NO

---

🔹 Arıza lambası / çalışma lambası

• Çalışıyor → NO

• Durdu → NC

---

Yardımcı kontak sayısı nasıl belirlenir?

Proje sorusu şudur:
👉 Bu kontaktör çalıştığında kaç yere bilgi gitmeli?

İhtiyaç	Gerekli kontak
Mühürleme	1 NO
Lamba	1 NO
PLC	1 NO
Kilitleme	1 NC

Örnek:
Motor panosu → genelde
👉 2NO + 1NC veya 2NO + 2NC

Bu yüzden piyasada:

• 1NO

• 1NC

• 2NO+2NC

• 4NO+4NC ek bloklar satılır.

---

Özet (ustalık cümlesi 😄)

Kontaktör seçimi yapılırken:
1️⃣ Yük tipi (AC1-AC3-AC4)
2️⃣ Motor akımı
3️⃣ Çalışma sıklığı
4️⃣ Ortam sıcaklığı
5️⃣ Bobin gerilimi
6️⃣ Gerekli yardımcı kontak sayısı

bilinmeden kontaktör seçilmez.

()