Parafudr (SPD) nedir? Parafudr Nasıl Seçilir?

Parafudr (SPD) nedir?

SPD = Surge Protection Device

Görevi:
⚡ Yıldırım ve ani gerilim darbelerini toprağa akıtmak.

Korumazsa ne olur?

• PLC yanar

• Sürücü yanar

• Kartlar gider

• Yangın riski oluşur

Özellikle:

• Sanayi tesisleri

• GES

• Uzun kablo hatları

• Trafoya yakın tesisler

👉 SPD artık “lüks değil zorunludur”.

---

Parafudr tipleri (EN ÖNEMLİ KISIM)

SPD seçiminin %80’i tip seçimidir.

Tip	Adı	Nerede kullanılır
Tip 1	Yıldırım akımı parafudru	Trafo çıkışı / ana pano
Tip 2	Darbe parafudru	Tali panolar
Tip 3	Hassas cihaz koruma	Priz / cihaz önü

Ezber:
👉 Ana pano → Tip 1+2
👉 Alt pano → Tip 2
👉 Hassas cihaz → Tip 3

---

Neden Tip 1 ve Tip 2 farklı?

Çünkü yıldırım akımı çok büyüktür.

Tip	Dayanım
Tip 2	20–40 kA
Tip 1	50–100 kA (yıldırım)

Tip 2, yıldırım darbesine dayanamaz ❗

---

Pano için SPD seçimi adımları

1️⃣ Şebeke tipi belirlenir (çok kritik)

Türkiye’de genelde:

• TN-S

• TN-C-S

Seçilecek SPD:
👉 3P+N (4 kutuplu)

Panolarda en doğru seçim:
✔ 3 faz + N korumalı SPD

---

2️⃣ Sürekli çalışma gerilimi (Uc)

Şebekeye göre seçilir.

Türkiye:

• Faz-Nötr = 230V

• Faz-Faz = 400V

Seçim:
👉 Uc = 275V AC

En yaygın pano SPD değeri:
✔ 275V

---

3️⃣ Deşarj akımı (kA değeri)

SPD üzerinde yazar:

• Iimp → yıldırım akımı (Tip1)

• In → nominal deşarj akımı

• Imax → max deşarj akımı

Pano için tipik değerler 👇

Ana pano (Tip1+2)

• Iimp: 12.5–25 kA

• Imax: 50–100 kA

Tali pano (Tip2)

• In: 20 kA

• Imax: 40 kA

Ezber tablo:

Yer	SPD
Ana pano	Tip1+2 12.5kA
Kat/tali pano	Tip2 20kA

---

4️⃣ Gerilim koruma seviyesi (Up)

SPD ne kadar erken keser?

Ne kadar küçük → o kadar iyi.

İstenen:
👉 Up ≤ 1.5 kV

Özellikle:

• PLC

• Sürücü

• Otomasyon

---

5️⃣ Kaçak akım koruma rölesi uyumu

Çok önemli ❗

SPD yanlış seçilirse:
👉 Kaçak akım rölesi sürekli atar.

Çözüm:

• T2 SPD → Tip S (gecikmeli) RCD
  veya

• SPD önüne sigorta/MCCB koymak

---

6️⃣ Yedek sigorta / MCCB seçimi

SPD tek başına bağlanmaz ❗

Önüne mutlaka:

• NH sigorta
  veya

• MCB/MCCB

konur.

Tipik:

SPD	Ön sigorta
Tip2	32–63A MCB
Tip1+2	63–125A MCCB

---

Türkiye için pano SPD reçetesi 🇹🇷

Ana pano

✔ Tip 1+2
✔ 3P+N
✔ Uc 275V
✔ Iimp 12.5 kA
✔ Imax 50–65 kA
✔ Önünde 63–125A şalter

Tali pano

✔ Tip 2
✔ 3P+N
✔ Uc 275V
✔ In 20 kA
✔ Imax 40 kA
✔ Önünde 32–63A sigorta

---

SPD seçerken yapılan büyük hatalar 🚨

❌ Tip2’yi ana panoya takmak
❌ Nötrsüz SPD almak
❌ Sigortasız bağlamak
❌ Topraklaması kötü sistem
❌ Up değerine bakmamak

En önemlisi:
👉 Topraklama yoksa SPD işe yaramaz.

---

Ustalık cümlesi 😄

SPD = yıldırımın toprağa giden yolu.

Topraklama kötüyse:
⚡ yolu pano içinden bulur.

(

SPD neden çıkış vermez?

Çünkü SPD bir akım yolu değildir, bir kaçış yoludur ⚡

Normal çalışma:

• Şebeke = 230/400V

• SPD = beklemede

Hiç akım çekmez.
Devrede “yokmuş” gibi davranır.

---

SPD ne zaman çalışır?

Şebekeye darbe geldiğinde:

Örnek:
Normal: 230V
Yıldırım darbesi: 5.000 – 10.000V ⚡

SPD şunu yapar:

1️⃣ Gerilim eşik değerini aşınca iletime geçer
2️⃣ Fazları toprağa kısa devre eder
3️⃣ Darbeyi toprağa boşaltır
4️⃣ Tekrar kapanır

Yani çalışma mantığı:

Normalde:   Faz ───── Yük
Darbe anı:  Faz ──► SPD ──► Toprak

Bu yüzden:
👉 SPD’nin çıkışı olmaz
👉 Toprağa giden hattı olur

---

SPD aslında “kontrollü kısa devre” yapar

Bunu bilmek çok önemli.

Yıldırım geldiğinde SPD:
⚡ Faz – Toprak arasında kısa devre oluşturur.

Bu yüzden:
👉 Önünde sigorta/MCCB olmak zorundadır.

Senin gördüğün 160A bıçaklı sigorta tam bu yüzden var.

---

Peki neden sigorta önüne konur?

SPD arızalanabilir.

Eğer SPD içi delinirse:
➡ sürekli kısa devre olur
➡ pano yanar 🔥

Sigorta bu durumda:
👉 SPD’yi devreden çıkarır.

Yani sigorta:
SPD’yi değil → panoyu korur.

---

SPD’nin panoya bağlanma şekli

Doğru bağlantı budur:

ŞEBEKE
   │
   ├── MCCB → PANO YÜKLERİ
   │
   └── Sigorta → SPD → TOPRAK

Gördüğün sistem tam doğru bağlantıdır.

SPD yük hattına seri girseydi:
❌ Sürekli akım taşırdı
❌ Yanardı
❌ Enerji düşümü olurdu

---

SPD neden toprağa bağlı?

Çünkü yıldırımın gitmek istediği yer:
👉 TOPRAK

Topraklama kötü ise:
SPD işe yaramaz ❗

Bu yüzden kural:
SPD kablosu = çok kısa + kalın

Genelde:

• 16 mm² – 25 mm² kablo

• 50 cm’den kısa bağlantı

---

Özet (ustalık cümlesi 😄)

SPD bir sigorta değildir.
SPD bir şalter değildir.

SPD = yıldırımın toprağa giden acil kaçış kapısıdır ⚡

Bu yüzden:

• Giriş var ✔

• Çıkış yok ✔

• Toprağa bağlantı var ✔

Ve sistem doğru kurulmuş 👍