Evet. Buradaki ifade temel olarak doğru, fakat iki standardın görevini birbirinden ayırmak çok önemli. Özellikle senin şu anda yaptığın pano, saha ekipmanı, dış ünite, klemens ve proje/as-built kontrolü açısından IEC 81346 oldukça önemli./////////
1. Önce iki standardı ayıralım
Senin cümlen:
“IEC 81346 (Referans Kodlama) ve IEC 60617 gibi standartlar zaten tam olarak bu hiyerarşiyi ve kodlamayı tanımlar.”
Burada küçük ama önemli bir düzeltme gerekiyor.
IEC 81346 → Referans gösterme / kodlama / yapılandırma
IEC 81346, sistem içerisindeki ekipmanların benzersiz şekilde tanımlanması, yapılandırılması ve referans kodlarının oluşturulması ile ilgilidir.
IEC'nin kendi tanımına göre referans gösterim, bir objenin farklı dokümanlar arasında bulunmasını ve ilgili bilgilerinin birbirine bağlanmasını sağlar. Ayrıca fiziksel ekipman üzerine konulan referans gösterim, o ekipmanın ilgili proje, doküman ve kayıtlar arasında bulunmasının anahtarıdır.
Örneğin:
Pano → Motor → Sensör → Valf → Klemens
gibi bir sistem içerisindeki elemanların hangi sisteme/objeye ait olduğunu düzenli şekilde takip etmek için kullanılabilir.
2. IEC 81346'nın asıl amacı ne?
Bunu çok basit düşünelim.
Bir fabrikada 500 tane motor olduğunu düşün.
Sadece:
MOTOR-01
MOTOR-02
MOTOR-03
demek yeterli olmayabilir.
Çünkü:
MOTOR-01 hangi sistemin motoru?
- PSP sistemi mi?
- Konveyör mü?
- Pompa mı?
- Fan mı?
- Hangi pano tarafından besleniyor?
- Hangi sahada?
- Hangi projede?
- Hangi ekipmanla ilişkili?
IEC 81346'nın yaklaşımı burada devreye giriyor.
Amaç yalnızca etiket yapıştırmak değil, ekipmanın sistem içerisindeki kimliğini ve ilişkisini oluşturmak.
IEC 81346-1:2022; sistemlerin yapılandırılması, sistem bilgilerinin yapılandırılması ve objeler için belirsizliği ortadan kaldıran referans gösterimlerinin oluşturulması için genel prensipleri tanımlıyor. Üstelik sadece elektrik için değil; mekanik, proses, inşaat vb. teknik alanlarda da kullanılabiliyor.
3. IEC 81346-2 burada neden önemli?
IEC 81346-2, objelerin sınıflandırılması ve bu sınıflar için kodların tanımlanmasıyla ilgilidir.
IEC'nin açıklamasına göre bu bölüm, objelerin sınıflarını ve bunlarla ilişkili harf kodlarını belirler ve bunlar referans gösterimlerinde kullanılabilir.
Yani kabaca:
81346-1 → Sistemi nasıl yapılandıracağız?
81346-2 → Objeleri nasıl sınıflandıracağız ve kodlayacağız?
şeklinde düşünebilirsin.
4. Pano etiketlerine gelelim
Senin asıl konun burada.
Örneğin bir pano düşünelim:
MCC-01
Bu pano içerisinde:
- Kontaktör
- Motor koruma şalteri
- Röle
- Sigorta
- Klemens
- PLC
- Sensör bağlantıları
- Valf çıkışları
var.
Bunların her birinin projede, saha üzerinde ve as-built dokümanında aynı kimlikle takip edilebilmesi gerekiyor.
Örneğin sahada:
M-101
etiketli bir motor varsa;
projede,
klemens planında,
kablo listesinde,
I/O listesinde,
P&ID'de,
MCC projesinde,
as-built projede
aynı ekipmanın birbirine bağlanabilmesi gerekir.
İşte IEC 81346'nın asıl gücü burada.
5. Senin CMEC ile yaşadığın problem tam olarak buna giriyor
Sen daha önce bana şu problemi anlatmıştın:
Pano projesinde dış üniteler var ama sahadaki motor, sensör ve valflerin etiketleri eksik veya yanlış.
Ayrıca:
Pano içerisindeki klemenslerden dış ekipmanlara giden bağlantılar projede gösterilmiyor.
Bu yalnızca "etiket eksikliği" değildir.
Aslında burada daha büyük bir problem var:
Proje ↔ Pano ↔ Klemens ↔ Kablo ↔ Saha ekipmanı
zinciri kopmuş oluyor.
Örneğin:
Pano X1:15
↓
Kablo: 4×1.5 mm²
↓
Motor M-105
↓
PSP Conveyor
şeklinde takip edilebilmesi gerekir.
Ama sahada:
Motor üzerinde başka kod,
projede başka kod,
klemens planında hiç kod yok,
kablo üzerinde başka kod
olursa, bakım personeli ileride bu sistemi güvenilir şekilde takip edemez.
İşte bu nedenle IEC 81346 yaklaşımı sadece "etiket standardı" değildir.
Daha doğru ifade:
Sistem ve ekipmanların yapılandırılması, tanımlanması ve dokümanlar arasında izlenebilirliğinin sağlanmasıdır.
6. IEC 60617'nin görevi ise farklı
Burada özellikle dikkat et.
IEC 60617 = Referans kodlama standardı değildir.
IEC 60617, elektroteknik şemalarda kullanılan grafik sembolleri standardıdır. IEC'nin resmi veritabanı; iletkenler, bağlantı elemanları, pasif komponentler, enerji üretimi/dönüşümü, şalt ve koruma cihazları, ölçüm cihazları vb. sembolleri kapsar.
Örneğin projede:
- Kontaktör
- Şalter
- Sigorta
- Trafo
- Motor
- Röle
- Topraklama
- Klemens
gibi elemanların hangi sembolle gösterileceği konusu IEC 60617 ile ilişkilidir.
Dolayısıyla:
IEC 81346 → "Bu ekipman kim?"
IEC 60617 → "Bu ekipmanı şemada hangi sembolle göstereceğim?"
şeklinde düşünebilirsin.
7. Çok önemli bir ayrım daha var
Şu cümleyi raporunda doğrudan kullanırken dikkatli ol:
"IEC 81346 pano etiketlerinin şu formatta olmasını zorunlu kılar."
Bunu söylemek doğru olmayabilir.
Çünkü IEC 81346'nın amacı her fabrikada tek bir sabit etiket formatını zorunlu kılmak değildir.
Standart, referans gösterim sisteminin nasıl yapılandırılacağına ilişkin prensipleri verir.
Örneğin belirli bir projede işveren:
=P01 +MCC01 -Q01
gibi bir yapılandırma kullanabilir.
Başka bir projede farklı bir uygulama olabilir.
Önemli olan kullanılan sistemin:
- tutarlı olması,
- benzersiz olması,
- dokümanlar arasında izlenebilir olması,
- sistem yapısını doğru yansıtmasıdır.
IEC 81346-1:2022'nin amacı da zaten objeler için unambiguous reference designations yani belirsizliği ortadan kaldıran referans gösterimler oluşturmaktır.
8. Güncel durum açısından önemli bir nokta
Burada 2026 itibarıyla bir güncelleme de var.
IEC 81346-1:2022 güncel temel bölümdür. 2009 versiyonunun yerine geçmiştir.
IEC 81346-2:2019 ise halen mevcut yayımlanmış versiyondur; ancak IEC/FDIS 81346-2 Edition 3 hazırlanmış durumda ve 2019 versiyonunun yerini alması bekleniyor.
Ayrıca 2026'da yayımlanan IEC 81346-14, özellikle imalat ve proses sistemleri için IEC 81346-1 ve -2'ye ek kurallar ve sınıflandırmalar getiriyor. Bu senin çalıştığın fabrika/proses ortamı açısından özellikle ilginç. Standart, elektrik sistemleri dahil üretim proseslerini destekleyen sistemleri de kapsamına alıyor.
9. Senin raporunda kullanabileceğin daha sağlam ifade
Senin mevcut CMEC/elektrik pano kontrollerin açısından ben şu ifadeyi tercih ederdim:
Pano ve saha ekipmanlarına ait referanslandırma ve etiketleme işlemleri, proje dokümanları ile saha uygulaması arasında tam bir izlenebilirlik sağlayacak şekilde gerçekleştirilmelidir. Ekipman, klemens, kablo ve dış ünite etiketleri; ilgili elektrik şemaları, klemens planları, kablo listeleri ve as-built dokümanları ile birbiriyle uyumlu olmalıdır. Referans gösterim sisteminin oluşturulmasında IEC 81346 serisinin sistem yapılandırma ve referans gösterim prensipleri, elektriksel şemalarda kullanılan grafik sembollerin oluşturulmasında ise IEC 60617 esas alınmalıdır.
Bu ifade "etiketler IEC'ye göre yapılmadı" demekten çok daha teknik ve sağlam.
Çünkü aslında senin itirazın sadece etikete değil:
Pano → proje → klemens → kablo → dış ekipman → as-built
zincirinin birbirini doğrulamaması.
Ve bence senin CMEC'e karşı teknik olarak en güçlü argümanın da tam olarak bu izlenebilirlik meselesi.
Kısaca
| Standart | Temel görev | Senin kontroldeki karşılığı |
|---|---|---|
| IEC 81346-1 | Sistem yapılandırması ve referans gösterim prensipleri | Ekipmanın sistem içindeki kimliği |
| IEC 81346-2 | Obje sınıfları ve sınıf kodları | Ekipmanın sınıflandırılması/kodlanması |
| IEC 81346-14 | İmalat/proses sistemlerine özel yapılandırma | Fabrika/proses ekipmanlarının yapılandırılması |
| IEC 60617 | Elektriksel şema sembolleri | Motor, trafo, şalter vb. sembollerin gösterimi |
Dolayısıyla senin ilk cümlendeki "IEC 81346 ve IEC 60617 hiyerarşiyi ve kodlamayı tanımlar" ifadesini biraz değiştirmeni öneririm. 81346 hiyerarşik/yapısal referanslandırma tarafında; 60617 ise grafik semboller tarafında. İkisini aynı işlevi yapıyormuş gibi göstermek teknik olarak doğru olmaz.
Twitter
Google+
Rss Feed
