TEK HAT ŞEMASI NEDİR?

Tek hat şeması, bir elektrik tesisatındaki;

• Enerjinin nereden gelip

• Hangi elemanlardan geçerek

• Hangi yüklere gittiğini

tek çizgi üzerinden gösteren sadeleştirilmiş elektrik şemasıdır.

Gerçekte 3 faz + N + PE vardır,
tek hat şemasında tek çizgiyle temsil edilir.

---

TEK HAT ŞEMASI NE İŞE YARAR?

✅ Pano kontrolü
✅ Proje – uygulama karşılaştırması
✅ Arıza tespiti
✅ İş güvenliği
✅ Kabul ve denetimler
✅ Bakım – revizyon çalışmaları

👉 Tek hat şeması yoksa pano “kör”dür.

---

TEK HAT ŞEMASINDA MUTLAKA OLMASI GEREKENLER

1️⃣ ENERJİ KAYNAĞI

Kontrol et:

• Şebeke mi? (TEDAŞ)

• Jeneratör var mı?

• UPS var mı?

• Güneş / trafo bağlantısı var mı?

Şemada açıkça yazmalı:

400V – 50Hz – 3P+N+PE

❌ “Enerji girişi belirsiz” olmamalı

---

2️⃣ ANA ŞALTER / ANA KESİCİ

Kontrol edilecekler:

• MCCB mi? ACB mi?

• Akım değeri (In)

• Kısa devre kesme kapasitesi (Icu – Ics)

• Motorlu mu, manuel mi?

📌 Şemada yazmalı:

3P MCCB 250A – Icu: 36kA

---

3️⃣ KORUMA ELEMANLARI

Sigortalar / Otomatik Şalterler

Dikkat et:

• Her hatta ayrı mı?

• Akım değerleri mantıklı mı?

• Üst–alt selektivite sağlanmış mı?

❌ 100A hatta 160A şalter
❌ Motor hattında C tipi şalter

---

4️⃣ KAÇAK AKIM KORUMA (RCD / RCCB)

Şemada mutlaka belirtilmeli:

• mA değeri (30mA – 300mA)

• Tipi (AC – A – B)

• Hangi hatları koruduğu

📌 Örnek:

4P RCCB 63A – 30mA – Tip A

❗ Kritik hata:

Tek RCD ile tüm panonun korunması ❌

---

5️⃣ FAZ – NÖTR – TOPRAK GÖSTERİMİ

Kontrol et:

• Nötr hattı çizilmiş mi?

• PE hattı ayrı gösterilmiş mi?

• N–PE karışıklığı var mı?

❌ Tek hat şemasında toprak gösterilmemesi çok yaygın bir hatadır.

---

6️⃣ KABLO BİLGİLERİ

Her hatta şunlar yazmalı:

• Kablo kesiti

• Damar sayısı

• Kablo tipi

📌 Örnek:

NYY 4x16 mm²

Kontrol et:

• Şemadaki kesit, sahadakiyle aynı mı?

• Uzun hatlarda kesit büyütülmüş mü?

---

7️⃣ YÜKLER (ÇIKIŞLAR)

Her çıkış net olmalı:

• Aydınlatma

• Priz

• Motor

• Klima

• UPS hattı

• Yangın hattı

📌 Yüklerin isimlendirilmesi şart:

L1 – Ofis Aydınlatma
M2 – Hidrofor Pompası

❌ “ÇIKIŞ-1, ÇIKIŞ-2” kabul edilmez

---

8️⃣ ÖLÇÜ ALETİ VE SİNYALLER

Tek hat şemasında yer almalı:

• Voltmetre

• Ampermetre

• Akım trafosu (CT)

• Faz lambaları

Kontrol et:

• CT oranları yazıyor mu?

• Ölçüm noktaları doğru mu?

---

9️⃣ YEDEK HATLAR VE GENİŞLEME

İyi bir tek hat şemasında:

• Yedek sigorta yerleri

• Boş şalterler

• Gelecek yük alanları belirtilir

📌 Not düşülmeli:

Yedek – Gelecek ilave için

---

10️⃣ STANDART VE YÖNETMELİKLER

Tek hat şeması şu mevzuatlara uygun olmalı:

• ⚖️ Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği

• ⚖️ Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri

• 📘 TS EN 61439 (Panolar)

• 📘 IEC 60617 (Semboller)

• 📘 İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı

---

TEK HAT ŞEMASI KONTROL LİSTESİ (SAHADA)

✔ Proje var mı?
✔ Güncel mi?
✔ Pano kapağında asılı mı?
✔ Uygulama ile birebir mi?
✔ Şalter – kablo – yük eşleşiyor mu?
✔ Etiketler uyumlu mu?
✔ Revizyon tarihi var mı?

---

EN SIK YAPILAN HATALAR

❌ Tek hat var ama pano farklı
❌ Kablo kesiti yazılmamış
❌ Nötr/toprak gösterilmemiş
❌ RCD bilgisi eksik
❌ Yük isimleri belirsiz
❌ Revizyon yapılmış ama şema güncellenmemiş

---

ALTIN KURAL

Tek hat şeması = Panonun kimliği

Kimliği olmayan pano:

• Kabulden geçmez

• Arızada zaman kaybettirir

• İş kazasına davetiye çıkarır

()



www.elektrikegitimi.com

Elektrik Panolarında Teslim Süreçleri

Bu konu elektrik panosu teslimi, hukuki sorumluluk, işletme güvenliği ve bakım sürdürülebilirliği açısından çok kritik. Aşağıda sahada gerçekten karşılaşılan sorunları da ekleyerek, sistematik ve net şekilde anlatıyorum.

1️⃣ Elektrik panoları teslim edilirken projelerin (basılı + dijital) verilmesi doğru mudur?

Evet, kesinlikle DOĞRUDUR ve GEREKLİDİR.

Hatta iyi uygulamada teslim seti şu şekilde olur:

✔ Zorunlu / olması gerekenler

• Onaylı elektrik projesi (as-built / son hal)

• Dijital format

  • AutoCAD (DWG)

  • E-Plan (varsa)

  • PDF (kilitlenmiş, değiştirilemez)

• Pano tek hat şeması

• Klemens planları

• Etiketleme listeleri

• Test & ölçüm raporları

• Kullanılan malzeme listesi (BOM)

❗ Sadece pano verilip proje verilmemesi doğru değildir ve ileride ciddi sorunlar doğurur.

---

2️⃣ Projeler VERİLİRSE ortaya çıkan avantajlar

✅ İşletme açısından

• Arıza durumunda hızlı müdahale

• Bakımcı personel yanlış hatta müdahale etmez

• Enerji kesintisi süresi kısalır

✅ Hukuki açıdan

• İş kazasında “projesiz müdahale” iddiası oluşmaz

• İşveren ve işletme kendini savunabilir

• Denetimlerde (iş müfettişi, sigorta, itfaiye) sorun çıkmaz

✅ Teknik açıdan

• Sonradan yapılacak ek yükler hesaplanabilir

• Kablo kesitleri, şalter kapasitesi doğrulanır

• Termik–manyetik ayarlar kontrol edilebilir

---

3️⃣ Projeler VERİLMEZSE ne gibi sorunlar çıkar?

⚠ Teknik sorunlar

• Hangi hattın neyi beslediği bilinmez

• Yanlış şalter açılır → üretim durur

• Aşırı yükler fark edilmez

• Yedek kapasite bilinmez

⚠ Güvenlik sorunları

• Canlı hatta müdahale riski

• Yanlış faz bağlantısı

• Topraklama hataları geç fark edilir

⚠ Hukuki sorunlar

• İş kazasında “projeye uygun yapılmadı” iddiası

• Sigorta hasar ödemesini reddedebilir

• İşveren – yüklenici arasında ciddi ihtilaflar

⚠ Sahada en çok görülen cümle:
“Usta böyle yapmıştı ama projesi yok”

---

4️⃣ Elektrik panosunu teslim alırken FİZİKSEL olarak nelere dikkat etmeliyiz?

🔍 Pano içi kontroller

• Kablo kesitleri projeye uygun mu?

• Bara aralıkları ve izolasyon mesafeleri

• Faz sıralaması (R-S-T)

• Topraklama barası:

  • Gövdeye bağlantı

  • Tüm metal aksam bağlı mı?

• Kablo etiketleri var mı?

• Klemens numaraları okunur mu?

• Yedek klemens ve yedek şalter bırakılmış mı?

🔍 Koruma elemanları

• Şalter akım değerleri doğru mu?

• Kaçak akım röleleri doğru tip mi?

  • AC / A / B

• Termik ayarları yapılmış mı?

🔍 Mekanik detaylar

• Kablo kanalı kapakları kapalı mı?

• Vida – pul – rondela eksiksiz mi?

• Kapı topraklaması var mı?

---

5️⃣ Proje kontrollerinde özellikle nelere dikkat etmeliyiz?

📐 Elektrik projesi kontrol checklist’i

• Tek hat şeması ↔ pano içi birebir mi?

• Kablo kesiti – sigorta uyumu

• Kısa devre hesapları

• Seçilen şalterlerin kesme kapasiteleri

• Topraklama sistemi (TN-S, TT, IT)

• Yedek güç / jeneratör / UPS bağlantıları

❗ Proje “çizilmiş” olabilir ama uygulanmamış olabilir

---

6️⃣ İmalatçı firma AutoCAD / E-Plan projelerini dijital verdiğinde neler yapmalıyız?

🛠 Yapılması gerekenler

• As-built (uygulama sonrası) revizyon

• Sahada değişen:

  • Şalter markası

  • Akım değeri

  • Kablo güzergâhı

  • Klemens yerleri

• Etiket isimlerinin projeye işlenmesi

🔄 Revizyon örnekleri

• “Projede 63A → Sahada 80A takıldı”

• “Projede 4x16 → Sahada 4x25 çekildi”

• “Yedek çıkış eklendi”

❗ Revizyon yapılmazsa proje geçersiz belge olur

---

7️⃣ Proje ile uygulama arasında neleri mutlaka düzenlemeliyiz?

🔁 Uyumlanması gerekenler

• Kablo kesiti – sigorta ilişkisi

• Yük adlandırmaları

• Faz dağılımı

• Yedek kapasite işaretleri

• Acil stop – yangın – FM200 – BMS bağlantıları

---

8️⃣ Kim kontrol eder? Kim kabul eder?

👷 Kontrol edenler

• Elektrik mühendisi

• İşveren teknik ekibi

• Danışman firma (varsa)

🏛 Kabul edenler

• İşveren

• Yapı denetim (gerekli projelerde)

• OSB / TEDAŞ (harici besleme varsa)

• Sigorta eksperleri (bazı tesislerde)

---

9️⃣ En iyi uygulama: TESLİM DOSYASI içeriği

📁 Elektrik Pano Teslim Klasörü

• Onaylı elektrik projesi

• AutoCAD / E-Plan dosyaları

• PDF kilitli proje

• Test & ölçüm raporları

• Etiket listesi

• Yedek parça listesi

• Bakım talimatı

---

🔚 Özet cümle (sahada çok işe yarar)

“Projesiz pano, kimliksiz insan gibidir.”
Arıza anında konuşamaz, kendini anlatamaz, hata yaptırır.

(SAYFA YAZISI)

TÜM İÇERİK...................WIN Otomasyon Fuarı 2015
Tavsiye Ettiğimiz Hesapmakinası  TIKLA
www.elektrikegitimi.com

Elektrik Panolarında Proje ve Uygulama Kontrolü Yaparken Dikkat Edilmesi Gereken Teknik Hususlar

Geri Git

Resmi Büyütmek İçin TIKLAYINIZ.

Elektrik Panolarında Proje Kontrolü 

Elektrik panolarının kontrolü yalnızca montajın tamamlanıp tamamlanmadığını görmekten ibaret değildir. Malzeme seçimi, bağlantı şekilleri, etiketleme, numaralandırma ve proje–uygulama uyumu, pano güvenliği ve işletme sürekliliği açısından kritik öneme sahiptir.

Bu yazıda, elektrik panolarını kontrol ederken özellikle dikkat edilmesi gereken temel teknik noktalar özetlenmiştir.

---

1️⃣ Proje ile Uygulamada Kullanılan Malzemelerin Uyumlu Olması

• Projelerde kullanılan malzeme sembollerinin, sahada kullanılan ekipmanları doğru ve net şekilde temsil edip etmediği kontrol edilmelidir.

• Aynı sembolün farklı teknik özelliklere sahip ekipmanlar için kullanılması, proje okunabilirliğini bozar.

• Projede belirtilen ekipmanlar ile pano içerisinde kullanılan malzemelerin tip, teknik değer ve fonksiyon açısından uyumlu olması gerekir.

---

2️⃣ Malzeme ve Ekipman Numaralandırmalarının Doğru Yapılması

• Pano içindeki tüm ekipmanların (şalter, sigorta, kontaktör, röle, klemens vb.) projede benzersiz referans numaralarına sahip olması gerekir.

• Numaraların eksik, yanlış veya tekrarlı olması; proje takibini ve arıza müdahalesini zorlaştırır.

• Numaralandırmaların pano üzerindeki etiketler ile birebir örtüşmesi kontrol edilmelidir.

---

3️⃣ Projelerde Lejant (Legend) Bilgilerinin Bulunması

• Kullanılan tüm semboller, kısaltmalar ve işaretler lejant bölümünde açıkça tanımlanmış olmalıdır.

• Lejant olmadan çizilmiş projelerde, hangi sembolün hangi ekipmanı temsil ettiği anlaşılamaz.

• Aynı proje içinde kullanılan semboller tutarlı olmalı ve tamamı lejantta yer almalıdır.

---

4️⃣ Kablo Numaralandırmalarının ve Hat Devamlılığının Kontrolü

• Projelerde, kablo hatları üzerinde ara ekipmanlar (klemens, röle, kontaktör vb.) bulunuyorsa, kablo numaralarının buna göre değiştirilip değiştirilmediği kontrol edilmelidir.

• Aynı kablo numarasının farklı hatlarda kullanılması, şemayı teknik olarak hatalı hale getirir.

• Kablo numaraları hem projede hem de pano içerisinde okunabilir ve takip edilebilir olmalıdır.

---

5️⃣ Şemaların Tanımlı ve Okunabilir Olması

• Projelerde yer alan şemalar; numarasız, isimsiz ve açıklamasız bırakılmamalıdır.

• Her şema, hangi panoya ve hangi fonksiyona ait olduğunu açıkça belirtmelidir.

• Tanımsız şemalar sahada hatalı uygulamalara ve yanlış bağlantılara yol açar.

---

6️⃣ Etiketleme ile Proje Bilgilerinin Birbirini Tutması

• Pano içerisindeki cihaz, klemens ve kablo etiketlerinin, projedeki tanımlar ile birebir uyumlu olması gerekir.

• Projede belirtilen teknik değerler ile pano üzerindeki etiket bilgilerinin tutarlılığı kontrol edilmelidir.

• Etiketler kalıcı, okunabilir ve standartlara uygun şekilde yapılmış olmalıdır.

---

7️⃣ Genel Mühendislik Kontrolü ve Proje–Uygulama Tutarlılığı

• Panolar, yalnızca elektrikçi uygulamasına göre değil, mühendislik kontrolü esas alınarak değerlendirilmelidir.

• Proje ile saha uygulaması arasında birebir uyum sağlanmalı, sahada yapılan değişiklikler projelere işlenmelidir.

• Bu kontroller; iş güvenliği, işletme güvenliği ve kabul süreçlerinin sorunsuz ilerlemesi açısından zorunludur.

---

🔎 Sonuç

Elektrik panolarında yapılan bu kontroller;
✔ güvenli bir işletme,
✔ doğru bir kabul süreci,
✔ arıza ve bakım kolaylığı
sağlar.

Projeye uygun, etiketli, numaralandırılmış ve mühendislik kurallarına göre hazırlanmış panolar, hem saha ekipleri hem de işletme açısından büyük avantaj sağlar.

www.elektrikegitimi.com