Elektrik Kumanda Sistemlerinde Kullanılan Röleler
Elektrik kumanda panolarında röleler; kontrol, sinyal iletimi, koruma ve otomasyon amaçlı kullanılan en temel elemanlardan biridir.
Düşük güçlü bir kumanda devresi ile, daha yüksek güçlü devrelerin güvenli şekilde kontrol edilmesini sağlarlar.
1️⃣ Röle Nedir?
Röle, bobinine enerji uygulandığında manyetik alan oluşturarak kontaklarını konum değiştiren elektromekanik bir anahtarlama elemanıdır.
📌 Röleler sayesinde:
Zayıf akımlarla güçlü yükler kontrol edilir
Kumanda devresi ile güç devresi birbirinden ayrılır
Otomasyon ve güvenlik sağlanır
2️⃣ Rölenin Temel Yapısı
Bir röle temel olarak 3 ana bölümden oluşur:
🔹 1. Bobin (A1 – A2)
Röleyi çektiren kısımdır
AC veya DC olabilir (24V DC, 230V AC vb.)
🔹 2. Kontaklar
NO (Normalde Açık)
NC (Normalde Kapalı)
Değiştirici (COM – NC – NO)
🔹 3. Mekanik Gövde
Bobin ve kontakları bir arada tutar
Soketli veya direkt bağlantılı olabilir
3️⃣ Elektrik Kumandasında Kullanılan Röle Türleri
🔧 1. Ara Röle (Yardımcı Röle)
En yaygın kullanılan röle türüdür.
📌 Kullanım amaçları:
Sinyal çoğaltma
Kontak artırma
PLC çıkışlarını izole etme
📌 Örnek:
Schneider RXM serisi
Siemens, Omron ara röleler
🔧 2. Zaman Rölesi (Timer Röle)
Belirlenen süre sonunda kontak değiştiren rölelerdir.
📌 Kullanım alanları:
Motor gecikmeli çalıştırma
Sıralı sistemler
Yıldız-üçgen yol verme
📌 Fonksiyon örnekleri:
Gecikmeli çekme
Gecikmeli bırakma
Darbe üretme
🔧 3. Termik Röle
Motorları aşırı akıma karşı korur.
📌 Özellikleri:
Motor akımına göre ayarlanır
Aşırı yükte motoru durdurur
Kontaktörle birlikte kullanılır
📌 Not:
Termik röle kumanda değil koruma elemanıdır, ama kumanda devresini keser.
🔧 4. Kontrol Röleleri (Gerilim – Faz – Akım)
Sistemi izlemek için kullanılır.
📌 Türleri:
Faz koruma rölesi
Faz sırası rölesi
Gerilim rölesi
Akım rölesi
📌 Kullanım amacı:
Motor yanmasını önlemek
Şebeke hatalarını algılamak
🔧 5. Emniyet Rölesi (Safety Relay)
İnsan ve makine güvenliği için kullanılır.
📌 Kullanım alanları:
Acil stop
Işık perdesi
Kapı emniyet switchleri
📌 Özellik:
Çift kanallı yapı
Kendini denetleyen sistem
🔧 6. Solid State Röle (SSR)
Mekanik parçası olmayan, yarı iletken röledir.
📌 Avantajları:
Sessiz çalışma
Uzun ömür
Hızlı anahtarlama
📌 Dezavantaj:
Isınma
Kaçak akım
4️⃣ Röle Kontak Tipleri
| Kontak Tipi | Açıklama |
|---|---|
| NO | Enerjisizken açık |
| NC | Enerjisizken kapalı |
| Değiştirici | COM – NC – NO |
📌 IEC standartlarına göre kontak numaraları:
11–12–14
21–22–24
31–32–34
5️⃣ Röle Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler
✔ Bobin gerilimi (AC / DC)
✔ Kontak sayısı
✔ Kontak akım kapasitesi
✔ Kullanım amacı
✔ Ortam koşulları
🛑 Yanlış röle seçimi:
Kontak yapışmasına
Arızalara
Güvenlik riskine neden olur
6️⃣ Projelerde Rölelerin Doğru Gösterimi
Bir röle projesinde mutlaka şu bilgiler yer almalıdır:
Röle etiketi (KA1, KA2…)
Bobin uçları (A1 – A2)
Kontak uç numaraları
NO / NC bilgisi
Bobin gerilimi
👉 “Usta anlar” diye çizilen proje, sahada sorun çıkarır.
🎯 Sonuç
Röleler, elektrik kumanda sistemlerinin bel kemiğidir.
Doğru seçilmeyen, yanlış bağlanan veya projede eksik gösterilen röleler; sistemin tamamını riske atar.
Elektrik kumandasında röleyi bilmek, işi bilmektir.
Elektrik kurallarında böyle şeyler var.
Elektrik Kumanda Panolarında Röle Bobin ve Kontak Uçları Nasıl Yazılmalıdır?
Elektrik kumanda panolarında en sık karşılaşılan proje hatalarından biri, rölelerin bobin uçları ve kontak uç numaralarının projede belirtilmemesidir.
Bu durum sahada montaj hatalarına, bakımda zaman kaybına ve kabul aşamasında revize zorunluluğuna neden olur.
Bu yazıda, Schneider RXM4AB2P7 rölesi ve RXZE1M4C soketi üzerinden, rölelerin projelerde nasıl doğru şekilde gösterilmesi gerektiğini net ve anlaşılır biçimde anlatıyoruz.
1️⃣ Röle Bobin Uçları Projede Nasıl Gösterilmelidir?
✅ IEC standardına göre doğru gösterim
Elektrik kumanda projelerinde röle bobin uçları HER ZAMAN şu şekilde yazılır:
📌 Genel kabul gören bağlantı:
-
A1 → Faz (L) veya +
-
A2 → Nötr (N) veya –
🛑 Yanlış uygulamalar:
-
Bobin uçlarını 1–2 diye yazmak
-
13–14’ü bobin sanmak
-
Bobin uçlarını hiç yazmamak
📐 Projede mutlaka şu bilgiler yer almalıdır:
-
Röle etiketi (KA1, KA2 vb.)
-
Bobin uçları (A1–A2)
-
Bobin gerilimi (örnek: 230V AC / 24V DC)
📌 Örnek proje notu:
2️⃣ RXM4AB2P7 Rölenin Kontak Yapısı
Schneider RXM4AB2P7,
4 değiştirici kontaklı (4CO / 4PDT) bir röledir.
Yani her kontak grubunda:
-
1 adet Ortak (COM)
-
1 adet Normalde Kapalı (NC)
-
1 adet Normalde Açık (NO) bulunur.
3️⃣ Röle Kontak Uç Numaraları Nasıl Yazılmalıdır?
🔹 IEC’ye göre standart kontak numaraları
| Kontak Grubu | Ortak | NC | NO |
|---|---|---|---|
| 1. kontak | 11 | 12 | 14 |
| 2. kontak | 21 | 22 | 24 |
| 3. kontak | 31 | 32 | 34 |
| 4. kontak | 41 | 42 | 44 |
📌 Önemli not:
Rölelerde 13–14 NO kontağı değildir.
Doğru sistem 11–12–14 şeklindedir.
4️⃣ Projede Kontaklar Nasıl Gösterilmeli?
🔧 Normalde Açık (NO) kontak
🔧 Normalde Kapalı (NC) kontak
🔧 Birden fazla kontak kullanımı
Her kontak mutlaka:
-
Röle etiketi ile
-
Uç numaraları belirtilerek
-
Fonksiyonu net olacak şekilde çizilmelidir
5️⃣ RXZE1M4C Röle Soketi ile Uyum
RXZE1M4C soket üzerinde:
-
Bobin uçları → A1 – A2
-
Kontak uçları → 11-12-14 / 21-22-24 / 31-32-34 / 41-42-44
şeklinde zaten etiketlidir.
📌 Proje çizimi, soket üzerindeki numaralarla birebir örtüşmelidir.
6️⃣ Projelerde En Sık Yapılan Hatalar
❌ Bobin uçlarının yazılmaması
❌ Kontakların NO mu NC mi olduğunun belirtilmemesi
❌ Sadece çizgi çekilip numara verilmemesi
📛 Bu hatalar:
-
Montaj sırasında yorum gerektirir
-
Bakımda ölçüm karmaşası yaratır
-
Kontrol ve kabul aşamasında revize sebebidir
7️⃣ Doğru Proje = Sorunsuz Saha
İyi bir kumanda projesi:
-
Montajcıyı düşündürmez
-
Bakımcıya yol gösterir
-
Kontrol mühendisini yormaz
👉 “Usta anlar” mantığıyla çizilen projeler, sahada zaman ve para kaybıdır.
🎯 Sonuç
Elektrik kumanda panolarında kullanılan rölelerin:
-
Bobin uçları (A1–A2)
-
Kontak uç numaraları (11-12-14 vb.)
-
NO / NC bilgileri
projelerde açık ve standartlara uygun şekilde yazılmalıdır.
Bu, hem elektrik kurallarının gereğidir hem de profesyonel mühendislik yaklaşımıdır.
✍️ www.elektrikegitimi.com
(SAYFA YAZISI)
Twitter
Google+
Rss Feed
